“Ərəb baharı” sona çatır

“Ərəb baharı” artıq başa çatır. Bir az iddialı olsa da, əslində iddianı əsaslandırmaq üçün kifayət qədər aqrumentlər var. Doğrudur, hələlik Suriya, Liviya və Yəməndə müharibənin tamamilə başa çatmasından danışmaq tezdir, amma sona yaxınlaşdığını demək olar.

Məsələn, Suriyada ötən ilin sonlarında konstitusiya komissiyasının qurulması və keçid prosesinin razılaşdırılması ilə bağlı heyət formalaşıb. Bundan başqa ölkənin böyük bir qismi artıq hökumətin nəzarətindədir, İŞİD ölkənin şərqinə sıxışdırılıb. Hazırda yeganə münaqişə bölgəsi İdlib və kürdlərin nəzarət etdiyi şimal-şərq rayonlarıdır. Yəni böyük mənada artıq Suriya müharibəsinin başa çatdığını demək olar. Hətta bunu ABŞ prezidenti də etiraf etdi və ordunu Suriyadan çıxarmaqla bağlı qərar qəbul elədi. Artıq Türkiyə və Səudiyyə Ərəbistanı kimi Əsədə qarşı barışmaz olan dövlətlər də artıq Dəməşqlə işləyə biləcəklərinin mesajını veriblər. Yəni böyük müharibə başa çatır və artıq bir çox ölkələr Suriyada səfirliklərini açır. Ehtimal ki, yaxın bir neçə ildə Suriyada münaqişə tamamən başa çatacaq.

Halbuki “ərəb baharı”nın Suriya səhifəsi ciddi dəyişiklik çağırışları ilə başlamışdı. Ancaq Suriyada vətəndaş müharibəsi ölkəyə dəyişiklik gətirmədi, əksinə qanlı müharibəyə çevrilib yüz minlərlə insanın həyatına son qoydu, 5 milyon suriyalı hələ də qaçqındır.

Heç kimin ağlına gəlməzdi ki, 8 il əvvəl 2011-ci il martın 15-də ölkənin cənubunda Dəra şəhərində bir neçə məktəblinin divarlara hökumət əleyhinə şüar yazması ilə başlayan etirazlar tezliklə ölkəyə yayılıb vətəndaş müharibəsinə çevriləcək. Tezliklə Suriya ordusundan qaçan və Qərb ölkələri tərəfindən dəstəklənən qüvvələr polkovnik Riyad Əsədin rəhbərliyi altında “Azad Suriya Ordusu” yaradaraq hökumətə qarşı müxalif qüvvələr cəbhəsi yaratdılar. Ancaq tezliklə Suriyada hökumətə qarşı savaşan radikal silahlı dini qruplar fəallaşaraq ölkənin əsas hissəsinə nəzarət etdilər.

 

Suriya müharibəsində 400 mindən çox insanın öldüyü, on minlərlə insanın yaralandığı, şikəst qaldığı, 5 milyondan artıq insanın isə qaçqın düşdüyü bildirilir. 10 mindən çox uşaq, 10 minə yaxın qadın və ümumilikdə 90 min mülki insan Suriya savaşının qurbanlarıdır.

Yeri gəlmişkən, “ərəb baharı”nın daha bir ölkəsi Yəməndə dekabrda atəşkəs elan olunub və savaşan tərəflər müəyyən anlaşma əldə ediblər. Bu tezliklə nəticəyə ümid olmasa da, BMT-nin təşəbbüsü ilə başlayan danışıqların Yəməndə sülhə gətirəcəyinə ümid etmək olar.

Ərəbistan yarımadasının cənubunda yerləşən Yəməndə diktator Əli Abdullah Salehin 30 illik avtoritar idarəçiliyinə qarşı üsyan 2011-ci ilin yanvarın 26-da başlayıb. Uzun müddət davam edən etirazlardan sonra nəhayət, Əli Abdullah Saleh istefa verməyə razı olub, 2012-ci fevralında vitse-prezident Əbdürrəbbi Mansur Hadi prezident vəzifəsinin icrasına başlayıb. Ancaq inqilabdan sonra da Yəməndə daxili qruplar arasında narazılıq və ən mühümü ölkənin böyük problemlərinin həlli istiqamətində ciddi addımlar atılmayıb, bir sıra şəhərlər “əl-Qaidə”nin Yəmən qolunun nəzarətində qalıb.

2014-cü ilin sentyabrında paytaxt Sənanı ələ keçirən husilərin Ənsarullah hərəkatı digər müttəfiq tayfa və siyasi qruplarla birlikdə yeni hökumət təsis edib. Mansur Hadi isə əvvəlcə cənubdakı Ədən şəhərinə, oradan da Səudiyyə Ərəbistanına qaçıb. 2015-ci ilin 26 martında Səudiyyə Ərəbistanı digər ərəb müttəfiqləri ilə birlikdə Yəmənə hərbi müdaxilə edib.

“Ərəb baharı”nın qana boyadığı daha bir ölkə Liviyada da müəyyən mənada sular durulmaqdadır. Baxmayaraq ki, ölkə hələ də faktiki olaraq iki hissəyə bölünüb. Ancaq bununla belə Qəzzafinin ölkəsində indi siyasi danışıqlar başlayıb, bu il prezident seçkilərinin ölkənin birləşməsinin başlanğıcı ola bilər.

Ä°lgili resim

Liviyada böyük dəyişikliklər ümidi ilə etirazlar 2011-ci ilin fevralında başlayıb, martda isə silahlı üsyana çevrilib. Bunun ardınca NATO aviasiyası və dəniz qüvvələri Liviya ərazilərini bombalamağa başladı. Nəticədə 2011-ci ilin avqustunda paytaxt Trablus ələ keçirildi, oktyabrın 20-də isə 1969-cu ildən bu yana Liviyanı təkbaşına idarə edən polkovnik Müəmmar Qəzzafi NATO bombardmanları nəticəsində yaralandı və yaralı şəkildə üsyançıların əlinə keçərək öldürüldü.

Ancaq Qəzzafinin öldürülməsi, daha sonra da oğlanlarının bəzisinin sağ, bəzisinin ölü ələ keçməsi də Liviyaya sülh gətirmədi. 2012-ci ildə ölkədə seçkilər keçirilib yeni hökumət qurulsa da, artıq necə deyərlər, “cin şüşədən çıxmışdı”. 2012-ci ilin sentyabrında Liviyanın ikinci böyük şəhəri Benqazidə silahlılar ABŞ səfiri Kris Stevansı öldürdülər. Bundan sonra genişlənən terror və vətəndaş müharibəsi hələ də davam edir. Hazırda ölkənin şərqində mərkəzi Tobruk şəhərində liberal qüvvələr və Misirin, eləcə də Səudiyyə Ərəbistanının dəstəklədiyi qüvvələr, qərbdə isə Türkiyə və Qətərin dəstəklədiyi Tripoli hökuməti fəaliyyət göstərir. Yeri gəlmişkən, Liviyada böyük tayfalar ölkədə vətəndaş müharibəsinə son qoymaq, ölkəni birləşdirmək üçün Müəmmar Qəzzafinin oğlu Seyfulislam Qəzzafini ölkənin prezidenti seçdirməyə çalışır. Əgər bu baş tutarsa Liviya yenidən əvvəlki dövrə qayıda bilər. Ən azı birinci şəxsin soyadı ilə.

Ancaq “ərəb baharı”nın başlanğıc ölkələri inqilab ab-havasını artıq çoxdan geridə qoyub. Tunis və Misir əvvəlki sabitliyə tamamilə qayıtmasalar da, bu ölkələr artıq qeyri-sabitlik dövrünü geridə qoyub.

Tunisia Sidi Bouzid ile ilgili görsel sonucu

2010-cu il dekabrın 18-də Tunisin Sidi Buzid şəhərində küçədə əl arabası ilə satıcılıq edən universitet təhsilli Məhəmməd Buəzizinin bələdiyyə məmurlarının arabasını müsadirə etməsinə və işsizliyə etiraz edərək özünü yandırması ilə başlayan etirazlar 2011-ci il yanvarın 14-də 23 il ölkəni fasiləsiz idarə edən Zeynəlabidin bin Əlinin ölkəni tərk edərək Səudiyyə Ərəbistanına qaçması ilə nəticələndi. Tunisdə artıq iki parlament və prezident seçkiləri keçirilib, iki prezident dəyişib. Ölkədə etirazlar hələ də davam etsə də, ümumilikdə Tunisdə demokratik sistem formalaşıb. Doğrudur, hazırda Yaxın Şərq münaqişələrində ən çox silahlı terrorçu məhz Tunisdəndir, amma buna baxmayaraq bu ölkədə radikal islamçı qruplar güclənə bilmədi. Bir tərəfdən çoxpartiyalı sistem, digər tərəfdən ən-Nahda hərəkatı və onun lideri Rəşid Qannuşinin müdrik davranışları sayəsində Tunis radikal cihadçılıq fəaliyyətlərindən uzaqda qaldı. Lakin ölkədə sosial vəziyyətin ağırlığı hələ də kütləvi etirazlarla müşayiət olunur.

Regionun ən böyük ölkəsi olan Misir isə ötən dövrdə bir inqilab və bir hərbi çevriliş arxada qoyaraq yenidən keçmiş dövrə qayıdıb. 2011-ci ilin 25 yanvarında Misirdə hökumət əleyhinə aksiyalar tezliklə Qahirənin mərkəzi “Təhrir” (Azadlıq) meydanı milyonluq mitinqlərə səhnə oldu. 1981-ci ildən bu yana 30 ildir Misiri idarə edən Hüsnü Mübarək 18 gün davam edən etirazlardan sonra fevralın 11-də gecə saatlarında istefasını elan etdi.

islamçı “Müsəlman Qardaşlar” ile ilgili görsel sonucu

Ancaq Misirdə inqilab qalib gəldikdən sonra hakimiyyətə gələn islamçı “Müsəlman Qardaşlar” Hərəkatı və onun siyasi qanadı iqtidarda cəmisi bir il qala bildi. 201-ci ilin mayında prezident seçilən Məhəmməd Mursi 2013-cü ilin iyulunda baş verən hərbi çevrilişlə devrildi və həb solundu. 2014-cü ildə prezident seçkiləri keçirildi və marşal Əbülfəttah əs-Sisi prezident seçildi. Bununla da Misir yenidən hərbçilərin hakimiyyətinə qayıtdı. Ötən 5 ilə yaxın vaxt ərzində Misir bir neçə dəfə terror hücumlarına məruz qalsa da, marşal Sisi və komandası Misiri idarə edir. Artıq misirlilər də inqilab və onun parlaq gələcəyi ilə bağlı xəyallar qurmurlar.

8 il əvvəl ərəb ölkələrində ard-arda baş verən inqilablar bütün dünya üçün bir ümid idi. Hər kəs inqilabların regiona demokratiya gətirəcəyinə ümid edirdi. Ancaq tezliklə vəziyyət dəyişdi və ərəb dünyası böyük güclərin savaş meydanına. Mandat müharibələrinə çevrildi. Bundan sonra isə dünyada bu müharibələrin daha böyük təhdidləri ilə üz-üzə qaldı. Böyük dəyişikliklər ümidi isə yaddan çıxdı. Ancaq “ərəb baharı” savaşları həm də siyasi islamçılığa ağır zərbə oldu. Son 50 ildə yüksəliş dövrünü yaşayan siyasi islamçılıq hədəfinə nail ola bilmədi, əksinə böyük zərbə aldı. Bunu son illərdə regionda keçirilən sorğular da təsdiq edir.

Kənan Rövşənoğlu,

“Yeni Müsavat”



Yerləşdirilib:5 Yanvar, 2019  12:28, ]]>Çap]]>
 
Bu bölmədə:

Adınız |
Mətn
Captcha
|
Captcha
SONXƏBƏRLƏR
18 İyun, 2019
Zelenski alman jurnalına müsahibəni pilləkəndə oturaraq verib
18 İyun, 2019

Qazaxıstanda kütləvi həbslər: 4 minə yaxın insan saxlanılıb

18 İyun, 2019
İran ABŞ-ın ciddi kiber hücumunun qarşısını alıb
18 İyun, 2019
Tramp milyonlarla qeyri-qanuni miqrantın deportasiyasını elan edib
18 İyun, 2019

Peyğəmbərin (s) neçə əmisi olub? Islam suallarda

18 İyun, 2019
Məhəmməd Mursi vəsiyyətinə əməl edilmədən gizli şəraitdə dəfn olunub
18 İyun, 2019
ABŞ İrana görə Yaxın Şərqə əlavə qoşun göndərir
17 İyun, 2019
İsrail-Fələstin münaqişəsinə dair planın bir hissəsi açıqlanacaq
17 İyun, 2019
Misirin sabiq prezidenti vəfat edib
17 İyun, 2019

Hələbin atəşə tutulub, 12 nəfər ölüb

17 İyun, 2019
Husilərdən həftə ərzində 4-cü dəfə Səudiyyə aeroportuna hücum
17 İyun, 2019
ABŞ İrana qarşı bütün variantları nəzərdən keçirir
17 İyun, 2019

Doğrudurmu ki, naməhrəmə birinci dəfə baxmaq günah deyil, ikinci dəfə baxmaq isə günahdır? İslam suallarda

17 İyun, 2019
Colan təpələrində Trampın adına yeni yaşayış məntəqəsi salınacaq
17 İyun, 2019
Türkiyədə 8 PKK terrorçusu məhv edilib
14 İyun, 2019
Rusiyada İŞİD tərəfdarı saxlanılıb
14 İyun, 2019
Böyük Britaniyada cadugərlərin keçmiş həbsxanası satışa çıxarılıb
14 İyun, 2019

Xeyir işlər görüb savabını müqəddəs şəxslərin ruhuna hədiyyə etmək axirət aləmində insana fayda verəcəkmi? İslam suallarda

14 İyun, 2019
ABŞ Oman körfəzinə hərbi gəmi göndərir
14 İyun, 2019
Nigeriyada silahlılar 62 nəfəri qətlə yetiriblər
13 İyun, 2019

Mübariz Qurbanlı “Qaloş piri”ndən danışdı

13 İyun, 2019

Məscidlərdə monitorinqlər aparılır - DQIDK sədri

13 İyun, 2019

"...elə güman etməsinlər ki, bu, onların xeyrinədir" Günün ayəsi

13 İyun, 2019

Oman körfəzində növbəti gərginlik: 2 tanker vuruldu

13 İyun, 2019

S-400-ün alınması məsələsi müzakirəyə bağlıdı - Ərdoğan

13 İyun, 2019

Hamiləliyin neçənci həftəsinə kimi abort etdirməyə icazə verilir? İslam suallarda

13 İyun, 2019
İndoneziyada 6 minə yaxın insan daşqın səbəbindən evini tərk edib
13 İyun, 2019
İran ABŞ ilə dialoq üçün şərtlərini açıqlayıb
XƏBƏRARXİVİ
«İyn.2019
Be.Ça.Çə.Ca.Cü.Şə.Ba.
     12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
© 2019 Saytın materiallarından istifadə edərkən xahiş edirik www.ISLAM.az saytına istinad edəsiniz.
Copyright 2002-2016, Dini Araşdırmalar Mərkəzi, Bütün hüquqlar qorunur www.islam.az
Arzu və istəkləriniz üçün admin@islam.az
  SpyLOG Saytı düzəldib: 313wb.com