Müsəlmanların elmi nailiyyətləri barədə bir neçə maraqlı fakt

İlk çoxşaxəli təhsil ocağı – universitet müsəlman Şərqində təsis olunmuşdur. Dünyada davamlı fəaliyyət göstərən ilk təhsil ocağı Mərakeşin Fəs şəhərində yerləşən Qərəviyyin kompleksi sayılır.

859-cu ildə açılmış bu universitetdə ilahiyyat elmləri ilə yanaşı ərəb dili qrammatikası, məntiq, tibb, riyaziyyat, astronomiya, tarix, kimya, coğrafiya və musiqi də tədris edilirdi. Bundan 130 il sonra, 988-ci ildə Misrin paytaxtı Qahirədə daha bir qədim elm mərkəzi – əl-Əzhər universiteti açıldı.

Avropalılar müsəlmanlardan 240 il sonra – 1088-ci ildə özlərinin ilk dünyəvi təhsil ocağını – Bolonya universitetini təsis etdilər. Qərb dünyasının fəxr etdiyi Oksford, Kembric və Sorbonna universitetlərinin yaranma tarixi isə bundan da sonralara – XII-XIII ərlərə gedib-çıxır.

***

Bu gün ilk kitab çapı XV əsrdə yaşamış alman ixtiraçısı İohan Qutenberqə aid edilir. Lakin hələ XI əsrin ortalarında Çinli Bi-Şen bişirilmiş kərpicdən hazırladığı hərflərlə ilk çap əməliyyatını həyata keçirmişdi. Görkəmli şərqşünas Filip Hitti “Ərəblərin qısa tarixi” əsərində yazının süni yolla çoxaldılması üsulunun bundan da əvvəl müsəlmanlara məlum olduğunu yazır. Əndəlus əmiri Əbdürrəhmanın katiblərindən biri rəsmi sənədləri evində yazdıqdan sonra xüsusi çoxaltma mərkəzinə göndərirdi. Həmin çapxana bizə məlum olmayan bir texnologiya əsasında işləyən ibtidai mətbəə idi. Rəsmi sənədlər hökumət məmurlarına ordan paylanırdı.

***

X əsrdə hakimiyyət sürmüş Əndəlus əmiri II Həkəmin Kordovadakı kitabxanasında 600 min cild kitab vardı. Bundan 400 il sonra Fransa kralı “müdrik” ləqəbli V Karl öz kitabxanasına cəmi 900 nüsxə kitab toplaya bilmişdi. Fransız şərqşünası Qotye müsəlmanların kəşfləri qarşısında heyranlığını gizlətməyərək yazırdı: “Əgər Qərb intibahı İslam mədəniyyətinin kitab, kağız, poçt rabitəsi kimi miraslarına yiyələnməsəydi, Qərbin hansı vəziyyətdə olacağını təsəvvür etmək dəhşətlidir”.

***

Orta əsrlərdə bir çox elm sahələrində olduğu kimi tibbdə də aparıcı rol müsəlmanlara məxsus idi. Hələ XIII əsrdə İbn Nəfis kiçik qan dövranını kəşf etmişdi. Lakin indi də bu kəşf Ibn Nəfisdən 300 il sonra yaşamış Mişel Servetusa aid edilməkdədir.

***

Hələ IX əsrin əvvəllərində müsəlman ustalar hamını heyrətdə qoyan zəngli su saatları düzəldirdilər. Belə saatlardan birini Harun ər-Rəşid frank kralı Böyük Karla hədiyyə olaraq göndərmişdi. Qızıl suyuna çəkilmiş bürüncdən olan qurğunun siferblatı 12 saatı əks etdirirdi. Hər saat tamam olanda metal kürə diyirlənib bürünc şəbəkənin üstünə düşür, bu zaman cingiltili səs eşidilirdi. Saat 12 tamamda isə qurğunun içindən bir neçə cəngavər fiquru çıxıb dövrə vurduqdan sonra saatın içinə qayıdırdı. Böyük Karl başda olmaqla bütün frank sarayı bu möcüzəyə heyran qalmışdı.

***

XVII əsrin əvvəllərində müsəlman ilahiyyatçısı, həm də ixtiraçı alim Şeyx Bəhai İsfahan şəhərində həm suyu, həm də havası bircə şamla qızınan hamam tikdirmişdi. Sonralar Qərb alimləri hamamın istilik mexanizmini öyrənmək üçün nə qədər tədqiqat aparsalar da, heç bir dəqiq nəticə əldə edə bilmədilər. Şeyx Bəhainin riyaziyyat, kimya, fizika, astronomiya sahələrində misilsiz bacarıq sahibi olması tarixi faktdır. Bu gün çoxları belə düşünür ki, alim hələ o zamanlar atom enerjisini əldə etmək yollarından xəbərdar imiş və hamamı qızdırmaq üçün məhz atom enerjisindən istifadə edirmiş. Bəzi məlumatlara görə, Şeyx Bəhai tullantılardan ayrılan qazların yandırılması əsasında hamamın istilik sistemini işləyib hazırlamışdı.


Yerləşdirilib:25 May, 2018, Baxılıb:3060, Çap
 

Adınız |
Mətn
Captcha
|
Captcha
© 2018 Saytın materiallarından istifadə edərkən xahiş edirik www.ISLAM.az saytına istinad edəsiniz.
Copyright 2002-2016, Dini Araşdırmalar Mərkəzi, Bütün hüquqlar qorunur www.islam.az
Arzu və istəkləriniz üçün admin@islam.az
  SpyLOG Saytı düzəldib: 313wb.com