İslam dini fiziki məhdudiyyətli şəxslərə hansı münasibətdədir?

İkinci hissə

(Əvvəli: http://az.islam.az/article/a-1026.html)

Sonrakı zamanlarda Peyğəmbərin (s) fiziki qüsurlu şəxslərə ləqəb qoşmamaq barədə tövsiyəsi (digər mühüm tövsiyələri kimi) unuduldu və müsəlmanlar bir-birini ləqəblərlə çağırmağa başladılar. Artıq Peyğəmbərdən (s) sonra, İslamın ilk onilliklərindən başlayaraq, tarix kitablarında hökmdar və alimlərin, şair və hədis ravilərinin fiziki qüsurunu göstərən ləqəblərlə adlandırılmasının şahidi oluruq. Məsələn: Ə’vər (təkgöz), Əbrəş (ala-bula), Əqtə (qolu kəsik), Əftəs (burnu kəsik), Əxfəş (xırdagöz), Əsrəm (bəzi dişləri sınmış), Əbrəs (bədənində ağ ləkələr – piqmentlər olan), Ə’məş (gözləri zəif görən), Ə’şa (gecələr görməyən, “toyuq xəstəliyi” olan), Əhvəs (bir gözü o birindən böyük olan), Əş’əs (saçları pırtlaşıq), Əhdəb (qozbel), Əşkəl (gözləri qızarmış), Ə’nəq (uzun boyunlu), Sə’ləb (tülkü), Cahiz (dombagöz), Himar (uzunqulaq), Utruş (kar)¸ Əsəmm (kar), Vərş (pendir) və s.

Lakin məsum imamlarımız bu cür yanlış hərəkətlərə şərait yaratmamağa çalışır, öz davranışları ilə ətrafdakılara nümunə olurdular. Məsələn, İmam Əlinin (ə) ən böyük səhabələrindən biri, Cəməl və Siffeyn döyüşlərinin qəhrəmanı Malik ibn Haris Nəxəi “Əştər”, yəni “gözü yırtıq” ləqəbi ilə məşhurdur. O, Yərmuk savaşında gözündən əlil olduğu üçün bu ləqəbi qazanmışdı. Maraqlıdır ki, İmam Əlinin (ə) Maliklə bağlı buyurduğu kəlamların heç birində onu bu ləqəblə çağırması rastımıza çıxmadı. Həzrət Əli (ə) Maliki istər sağlığında, istərsə də şəhadətindən sonra heç zaman “Əştər” ləqəbi ilə adlandırmamış, yalnız adını söyləmişdir.

İslam dini insanlar arasında onların fiziki vəziyyətlərinə görə ayrı-seçkilik salmır. Hətta Qurani-Kərimin xitabları belə, ya bütün bəşəriyyəti (“ya eyyuhənnas”, yəni ey insanlar), ya da iman gətirənləri (“ya eyyuhəlləzinə amənu”, yəni ey iman gətirmişlər) əhatə edir. Əqidə və əxlaq məsələlərində əqli cəhətdən qüsurlu şəxslər istisna olmaqla, hamı bərabər və eynidir. Əqli cəhətdən nöqsanı olanlar “müstəzəf” kateqoriyasına aid edilir və onlar dərk edə bilmədikləri məsələlərə görə cavabdeh sayılmırlar.

Əməli (praktiki) vəzifələrə, o cümlədən, ibadətlərə gəlincə, burada da Allah-Taala hər kəsə tutumuna uyğun olaraq vəzifə yükləmişdir. Çünki Allah heç kimə tutumundan artıq yük verməz (Bəqərə, 286). Məsələn, namazı ayaq üstə qıla bilməyənlər oturmuş halda, bunu da edə bilməyənlər uzanmış vəziyyətdə qılmalıdırlar. Fiziki baxımdan gücü çatmayanlar oruc tutmaqdan azaddırlar və s.

Allah-Taala Quranda hətta bəzi fiziki qüsurlara toxunduqda belə, onları adətən, həqiqi mənada deyil, məcazi mənada vurğulayır. Məsələn, Quranda görmə qüsuru barədə söz açılmış 28 ayə vardır. Bunların 18-də məcazi korluqdan, yəni Allaha iman gətirməməkdən, necə deyərlər, qəlb gözünün korluğundan danışılır. Quran iman gətirmyən müşriklər barədə “onlar kar, lal və kordurlar” buyurur (Bəqərə, 18). Yəni haqqı görməz, haqqı eşitməz və haqqı danışmazlar. Ayələrin birində bu məna daha qabarıq şəkildə ifadə edilir: “Biz cinlərdən və insanlardan bir çoxunu cəhənnəm üçün yaratdıq. Onların qəlbləri vardır, lakin onunla (Allahın birliyini sübut edən dəlilləri, özlərinin dini borc və vəzifələrini) anlamazlar. Onların gözləri vardır, lakin onunla (Allahın möcüzələrini) görməzlər. Onların qulaqları vardır, lakin onunla (öyüd-nəsihət) eşitməzlər. Onlar heyvan kimidirlər, bəlkə də, (ondan) daha çox zəlalətdədirlər. Qafil olanlar da məhz onlardır!” (Əraf, 179).

Bəzi ayələrdə fiziki baxımdan korluq qəsd edilsə də, bunların bir qismi dünya həyatı, bir qismi də axirətlə bağlıdır. Dünya həyatı ilə bağlı bir qrup ayələrdə Həzrət Yusifin (ə) ayrılığına ağlayıb gözləri tutulan Yəqub Peyğəmbərdən (ə) və onun şəfa tapmasından danışılır (Yusif surəsi). Daha iki ayədə Həzrət İsaya (ə) korları sağaltmaq kimi möcüzə verildiyi buyurulur (Ali-İmran, 49 və Maidə, 110). Nur surəsinin 61-ci, Fəth surəsinin 17-ci ayələrində isə kor insanın üzürlü olduğu hallar açıqlanır. Allah-Taala möminlə kafiri müqayisə edərkən də korla görən, karla eşidən arasındakı fərqi misal çəkir: “Bu iki tayfanın (kafirlərin və möminlərin) vəziyyəti korla karın, görənlə eşidənin vəziyyəti kimidir. Onlar eyni ola bilərlərmi?! Məgər ibrət almırsınız?” (Hud, 24). Quranın Əbəsə surəsinin əvvəlində təsvir edilən hadisə də kor şəxslə bağlıdır. Bu hadisənin təfsiri barədə fərqli izahlar vardır, hadisənin qəhrəmanı Abdullah ibn Ümmi-Məktum adlı səhabə haqqında növbəti bölümlərdə məlumat veriləcək.


Yerləşdirilib:25 Fevral, 2019, Baxılıb:1471, Çap
 

Adınız |
Mətn
Captcha
|
Captcha
© 2019 Saytın materiallarından istifadə edərkən xahiş edirik www.ISLAM.az saytına istinad edəsiniz.
Copyright 2002-2016, Dini Araşdırmalar Mərkəzi, Bütün hüquqlar qorunur www.islam.az
Arzu və istəkləriniz üçün admin@islam.az
  SpyLOG Saytı düzəldib: 313wb.com